(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.103. అధ్యాయః 103
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి శత్రుజయోపాయాదిప్రతిపాదకేంద్రబృహస్పతిసంవాదానువాదః॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-103-0x(5607)(68785)
కథం మృదౌ కథం తీక్ష్ణే మహాపక్షే చ భారత।
అరౌ వర్తేత నృపతిస్తన్మే బ్రూహి పితామహ॥ 12-103-1(68786)
భీష్మ ఉవాచ। 12-103-2x(5608)
అత్రాప్యుదాహరంతీమమితిహాసం పురాతనం।
బృహస్పతేశ్చ సంవాదమింద్రస్య చ యుధిష్ఠిర॥ 12-103-2(68787)
బృహస్పతిం దేవపతిరభివాద్య కృతాంజలిః।
ఉపసంగంయ పప్రచ్ఛ వాసవః పరవీరహా॥ 12-103-3(68788)
అహితేషు కథం బ్రహ్మన్ప్రవర్తేయమతంద్రితః।
అసముఛిద్య చైవైతాన్నియచ్ఛేయముపాయతః॥ 12-103-4(68789)
సేనయోర్థ్యతిషంగే చ జయః సాధారణో భవేత్।
కిం కుర్వాణం న మాం జహ్యాజ్జ్వలితా శ్రీః ప్రతాపినీ॥ 12-103-5(68790)
తతో ర్మార్థకామానాం కుశలః ప్రతిభానవాన్।
రాజధర్మవిధానజ్ఞః ప్రత్యువాచ పురందరం॥ 12-103-6(68791)
న జా కలహేనేచ్ఛేన్నియంతుమపకారిణః।
బాలైర సవితం హ్యేతద్యదమర్షో యదక్షమా॥ 12-103-7(68792)
న శత్రుర్వివృతః కార్యో వధమస్యాభికాంక్షతా॥ 12-103-8(68793)
క్రోధం భయం చ హర్షం చ నియంయ స్వయమాత్మని।
అమిత్ర పసేవేత విశ్వస్తవదవిశ్వసన్॥ 12-103-9(68794)
ప్రియమేవ వదేన్నిత్యం నాప్రియం కించిదాచరేత్।
విరమేచ్ఛుష్కవైరేభ్యః కర్ణజాపం చ వర్జయేత్॥ 12-103-10(68795)
యథా వైతంసికో యుక్తో ద్విజానాం సదృశస్వరః।
తాంద్విజాన్కురుతే వశ్యాంస్తథాయుక్తో మహీపతిః।
వశం చోపనయేచ్ఛత్రూన్నిహన్యాచ్చ పుంరదర॥ 12-103-11(68796)
న నిత్యం పరిభూయారీన్సుఖం స్వపితి వాసవ।
జాగర్త్యేవ హి దుష్టాత్మా సంకరేఽగ్నిరివోత్థితః॥ 12-103-12(68797)
న సన్నిపాతః కర్తవ్యః సామాన్యే విజయే సతి।
విశ్వాస్యైవోపసంనంయో వశే కృత్వా రిపుః ప్రభో॥ 12-103-13(68798)
సంప్రధార్య సహామాత్యైర్మంత్రవిద్భిర్మహాత్మభిః।
ఉపేక్ష్యమాణో విజ్ఞాతో హృదయేనాపరాజితః।
అథాస్య ప్రహరేత్కాలే విధేర్విత్తలితో యదా॥ 12-103-14(68799)
దండం చ దూషయేదస్య పురుషైరాప్తకారిభిః॥ 12-103-15(68800)
ఆదిమధ్యావసానజ్ఞాన్ప్రచ్ఛన్నం చ విచారయేత్।
బలాని దూషయేదస్య జానన్నేవ ప్రమాణతః॥ 12-103-16(68801)
భేదేనోపప్రదానేన సంసృజేదౌషధైస్తథా।
న త్వేవ ఖలు సంసర్గం రోచయేదరిభిః సహ॥ 12-103-17(68802)
దీర్ఘకాలమపీక్షేత్త నిగ్రాహ్యా ఏవ శత్రవః।
కాలకాంగీ చ యుక్తః సన్నుపాసీత శచీపతే॥ 12-103-18(68803)
తథా ప్రియం చ వక్తవ్యం యథా విస్రంభమాప్నుయాత్।
న సద్యోఽరీన్విహన్యాచ్చ ద్రష్టవ్యో విజయో ధ్రువః।
భూయః శల్యం ఘటయతి నవం చ కురుతే వ్రణం॥ 12-103-19(68804)
ప్రాప్తే చ ప్రహరేత్కాలే న చ సంవర్తతే పునః।
హంతుకామస్య దేవేంద్ర పురుషస్య రిపూన్ప్రతి॥ 12-103-20(68805)
యం హి కాలో వ్యతిక్రామేత్పురుషం కాలకాంక్షిణం।
దుర్లభః స పునస్తేన కాలః కర్మ చికీర్షతా॥ 12-103-21(68806)
ఔజస్యం జనయేదేవ సంగృహ్ణన్సాధుసంమతం।
కాలేన సాధయేత్కృత్యమప్రాప్తో న హి పీడయేత్॥ 12-103-22(68807)
విహాయ కామం క్రోధం చ తథాఽహంకారమేవ చ।
యుక్తో వివరమన్విచ్ఛేదహితానాం సదా నృపః॥ 12-103-23(68808)
మార్దవం దండ ఆలస్యం ప్రమాదశ్చ సురోత్తమ।
మాయాః సువిహితాః శక్ర శాతయంత్యవిచక్షణం॥ 12-103-24(68809)
నిహత్యైతాని చత్వారి మాయాం ప్రతివిధాయ చ।
తతః శక్నోతి శత్రూణాం ప్రహర్తుమవిచారయన్॥ 12-103-25(68810)
యదేవైతేన శక్యేత గుహ్యం కర్తుం తదాఽఽచరేత్।
యచ్ఛంతి సతివా గుహ్యం మిథో విశ్రావయంత్యపి॥ 12-103-26(68811)
అశక్యమితి కృత్వా వా తతోఽన్యైః సంవిదం చరేత్।
బ్రహ్మదండమదృష్టేషు దృష్టేషు చతురంగిణీం॥ 12-103-27(68812)
భేదం చ ప్రథమం విద్యాత్తూష్ణీం దండం తథైవ చ।
కాలే ప్రయోజయేద్రాజా తస్మింస్తస్మింస్తదాతదా॥ 12-103-28(68813)
ప్రణిపాతం చ గచ్ఛేత కాలే శత్రోర్బలీయసః।
యుక్తోఽస్య వధమన్విచ్ఛేదప్రమత్తః ప్రమాద్యతః॥ 12-103-29(68814)
ప్రణిపాతేన దానేన వాచా మధురయా బ్రువన్।
అమిత్రముపసేవేత న చ జాతు విశంకయేత్॥ 12-103-30(68815)
స్థానాని శంకితానాం చ నిత్యమేవ వివర్జయేత్।
న చ తేష్వాశ్వసేద్రాజా జాగ్రతీహ నిరాకృతాః॥ 12-103-31(68816)
న హ్యతో దుష్కరం కర్మ కించిదస్తి సురోత్తమ।
యథా వివిధవృత్తానామైశ్వర్యమమరాధిప॥ 12-103-32(68817)
తథా వివిధశీలానామపి సంభవ ఉచ్యతే।
ప్రయతేద్యోగమాస్థాయ మిత్రామిత్రానధారయన్॥ 12-103-33(68818)
మృదుమప్యవమన్యంతే తీక్ష్ణాదుద్విజతే జనః।
మాతీక్ష్ణో మా మృదుర్భూస్త్వం తీక్ష్ణో భవ మృదుర్భవ॥ 12-103-34(68819)
యథా వప్రే వేగవతి సర్వతః సంప్లతోదకే।
నిత్యం విచరణాద్వాధస్తథా రాజ్యం ప్రమాద్యతః॥ 12-103-35(68820)
న బహూనుపరుధ్యేత యౌగపద్యేన శాత్రవాన్।
సాంనా దానేన భేదేన దండేన చ పురందర॥ 12-103-36(68821)
ఏకైకమేషాం నిష్పిష్య శిష్టేషు నిపుణం చరేత్।
న తు శక్తోఽపి మేధావీ సర్వానేవాచరేద్బుధః॥ 12-103-37(68822)
యదా స్యాన్మహతీ సేనా హయనాగరథాకులా।
పదాతియంత్రబహులా అనురక్తా షడంగినీ॥ 12-103-38(68823)
యదా బహువిధాం వృద్ధిం మన్యేత ప్రతియోగతః।
తదా వివృత్య ప్రహరేద్దస్యూనామవిచారయన్॥ 12-103-39(68824)
న సామ దండోపనిషత్ప్రశస్యతే
న మార్దవం శత్రుషు యాత్రికం సదా।
న సస్యఘాతో న చ సంకరక్రియా
న చాపి భూయః ప్రకృతేర్విచారణా॥ 12-103-40(68825)
మాయావిభేదానుపసర్జనాని
వాచం తథైవ ప్రథమం ప్రయోగాత్।
ఆప్తైర్మనుష్యైరుపచారయేత
పురేషు రాష్ట్రేషు చ సంప్రయుక్తాన్॥ 12-103-41(68826)
పురాఽపి చైతాననుసృత్య భూమిపాః
పురేషు భోగానఖిలాంజయంతి
పురేషు నీతిం విహితాం యథావిధి
ప్రయోజయంతో బలవృత్రసూదన॥ 12-103-42(68827)
ప్రదాయ గూఢాని వసూని నామ
ప్రచ్ఛిద్య భోగానపహాయ చ స్వాన్।
దుష్టాః స్వదోషైరితి కీర్తయిత్వా
పురేషు రాష్ట్రేషు చ యోజయంతి॥ 12-103-43(68828)
తథైవ చాన్యైరపి శాస్త్రవేదిభిః
స్వలంకృతైః శాస్త్రవిధానలింగితైః।
సుశిక్షితైర్భాష్యకథావిశారదైః
పరేషు కృత్యాముపధారయేచ్చ॥ 12-103-44(68829)
ఇంద్ర ఉవాచ। 12-103-45x(5609)
కాని లింగాని దుష్టస్య భవంతి ద్విజసత్తమ।
కథం దుష్టం విజానీయాదేతత్పుష్టో బ్రవీహి మే॥ 12-103-45(68830)
బృహస్పతిరువాచ। 12-103-46x(5610)
పరోక్షమగుణానాహ సద్రుణానభ్యసూయతి।
పరైర్వా కీర్త్యమానేషు తూష్ణీమాస్తే పరాఙ్భుఖః॥ 12-103-46(68831)
తూష్ణీంభావేఽపి విజ్ఞేయం న చేద్భవతి కారణం।
విశ్వాసం చోష్ఠసందంశం శిరసశ్చ ప్రకంపనం॥ 12-103-47(68832)
కరోత్యభీక్ష్ణం సంసృష్టమసంసృష్టశ్చ భాషతే।
అదృష్టవద్వికురుతే దృష్ట్వా వా నాభిభాషతే॥ 12-103-48(68833)
పృథగేత్య సమశ్నాతి నేదమద్య యథావిధి।
ఆసనే శయనే యానే భావా లక్ష్యా విశేషతః॥ 12-103-49(68834)
ఆర్తిరార్తే ప్రియే ప్రీతిరేతావన్మిత్రలక్షణం।
విపరీతం తు బోద్ధవ్యమరిలక్షణమేవ తత్॥ 12-103-50(68835)
ఏతాన్యేవ యథోక్తాని బుధ్యేథాస్త్రిదశాధిప।
పురుషాణాం ప్రదుష్టానాం స్వభావో బలవత్తరః॥ 12-103-51(68836)
ఇతి దుష్టస్య విజ్ఞానముక్తం తే సుతసత్తమ।
నిశాంయ శాస్త్రతత్త్వార్థం యథావదమరేశ్వరః॥ 12-103-52(68837)
భీష్మ ఉవాచ 12-103-53x(5611)
స తద్వచః శత్రునిబర్హణే రత
స్తథా చకారావితథం బృహస్పతేః।
చచార కాలే విజయాయ చారిహా
వశం చ శత్రూననయత్పురందరః॥ ॥ 12-103-53(68838)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి రాజధర్మపర్వణి త్ర్యధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 103॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-103-5 వ్యతిషంగే మిశ్రణే యుద్ధే ఇత్యర్థః। సాధారణోఽనియతః॥ 12-103-6 ప్రత్యువాచ గురుః॥ 12-103-7 వివృతః సావధానః॥ 12-103-11 వితసః పక్షిబంధనోపాయస్తదుపజీవీ వైతంసికః॥ 12-103-12 స్వపితి మహీపతిరిత్యనుకర్షః॥ 12-103-13 సామాన్యే అనిశ్చితే॥ 12-103-14 ప్రహరేత్కాలే కించిద్విచలితే పదే ఇతి ఝ. పాఠః॥ 12-103-15 కించాస్య దండం సేనాం చ భేదేన దూషయేత్సః॥ 12-103-17 ఔషధైర్విషాదిభిః॥ 12-103-20 రిపూన్ప్రతి హంతుకామస్య॥ 12-103-25 చత్వారి మార్దవాదీని॥ 12-103-26 యచ్ఛంతి నిగృహ్ణంతి॥ 12-103-27 అదృష్టేషు దూరస్థేషు బ్రహ్మదండం పురోహితద్వారమభిచారం ప్రయుంజయాత్। దృష్టే ప్రత్యక్షశత్రౌ చతురంగిణీమపి ప్రయుంజ్యాత్॥ 12-103-32 వివిధవృత్తానాం అస్థిరాణాం॥ 12-103-35 వేగవతి పూరే సతి వప్రే తటే విచరణాద్విదారణాద్వాధ ఇతి యోజనా॥ 12-103-38 షడంగినీ రథతురగమాతంగపదాతికోశవణిక్పథవతీ॥ 12-103-39 వివృత్య ప్రకటీభూయ। దస్యూనాం దస్యూన్॥ 12-103-40 బలవతి శత్రౌ సామ న ప్రశస్యతే కిం తర్హి దండోపనిషత్ రహస్యదండః। అత ఏవ శత్రుషు మార్దవం పార్యంతికం న కార్యం। నాపి యాత్రికం సదా కార్యం। జయస్యాని యతత్వాత్। యాత్రాయాం హి సస్యానాం ఘాతః। సంకరక్రియా విషాదినా జలాదీనాం నాశనం। భూయః పునః పునః ప్రకృతే సప్తవిధాయాః విచారణా తస్మాత్కపటపూర్వకో దండఏవ శ్రేయానిత్యర్థః॥ 12-103-41 మాయావిభేదాన్నానావిధా మాయాః ప్రయుంజీత। తత ఉపసర్జనాని పరస్పరమితరేషాం శత్రూణాముత్థాపనాదీని॥ 12-103-42 ఏతాన్ శత్రూన్పురేషు తత్తత్స్థానేషు అనుసృత్య భోగాంస్తదీయాన్ జయంతి। నీతిం పురేషు స్వీయతేషు॥ 12-103-43 అనుసరణభేవాహ ప్రదాయేతి। ఏతే న మమామాత్యాః దుష్టాః మాం త్యక్త్వా రాజాంతారం ప్రతిగతా ఇతి లోకముఖాత్కీర్తయిత్వా పరేషాం పురేషు రాష్ట్రేషు చ తాన్యో జయంతి॥ 12-103-44 కృత్యామివ కృత్యాం మృత్యుకారిణీం దేవతామ॥ 12-103-47 తచ్చేద్భవతి కారణమితి థ.ద. పాఠః॥ 12-103-48 సంసృష్టం సంసర్గం। అసంసృష్టశ్చ పరఇవ భాషతే॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.